Osoby z prawem niezwiązane mogą być w dużej konsternacji po przeczytaniu powyższego tytułu artykułu. Nie ma potrzeby wprowadzać zbędnego efektu rosnącego napięcia w tymże tekście, dlatego też odpowiedź na tytułowe pytanie jest następująca – owszem, jest to możliwe. W niniejszym artykule podjęta zostanie próba przybliżenia podstawowych kluczowych kwestii związanych z tą instytucją prawną.
Na wstępie należy zaznaczyć, że zamiana kary pozbawienia wolności na grzywnę w polskim porządku prawnym jest relatywnie czymś nowym. Albowiem możliwość ta została wprowadzona do kodeksu karnego wraz z jego nowelizacją z 01 lipca 2015 r., która to miała zdecydowany „wolnościowy” charakter (oznacza to, że ustawodawca położył nacisk na stosowanie w głównej mierze kar grzywny i kar ograniczenia wolności).
Zamiana kary pozbawienia wolności na grzywnę – podstawowe informacje
Powyższe dobrodziejstwo dla skazanych zostało uregulowane w art. 75a § 1 kodeksu karnego (k.k.). Zgodnie z którym możliwa jest zamiana kary pozbawienia wolności na grzywnę, jednakże tylko w sytuacji, w której sąd orzekł wobec skazanego wyrok kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
Co więcej, to czy sąd przychyli się do wniosku skazanego i zastosuje zamianę kary pozbawienia wolności na karę grzywny jest tylko i wyłącznie zależne od danego sądu. Oznacza to bowiem, że pomimo spełnienia przez wnioskodawcę wymaganych prawnie przesłanek określonych w art. 75a § 1 k.k. to sąd ma pełną arbitralność co do treści podjętej decyzji. Ustawodawca tym samym nie zobligował sądu do konkretnego zachowania się w sytuacji wypełnienia konieczne ich przesłanek. Zamiana kary pozbawienia wolności na grzywnę jest zawsze fakultatywna.
Co do zasady zamianę kary o charakterze izolacyjnym na taką o nieizolacyjnym charakterze stosuje się do skazanych, wobec, których zasądzono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, a skazany na nią w okresie próby dopuścił się rażącego naruszenia porządku prawnego w szczególności popełnienia innego przestępstwa niż podobne przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.
Istotną kwestią jest fakt, że zamiana kary pozbawienia wolności na karę grzywny jest procesem odwracalnym. Oznacza to, że pomimo przychylenia się sądu do wniosku skazanego o zamianę kary, to w sytuacji, w której skazany będzie uchylał się od uiszczenia grzywny, wykonywania kary ograniczenia wolności, wykonania nałożonych na niego obowiązków lub orzeczonych środków karnych zgodnie z prawem sąd jest zobligowany do uchylenia zamiany i zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności.
Wobec kogo nie można zastosować zamiany kary pozbawienia wolności na karę grzywny?
Uregulowanie instytucji zamiany kary w art. 75a k.k. pociąga za sobą jeszcze inne prawne konsekwencje. Albowiem ustawodawca pomimo wskazania kto może liczyć na zamianę kary, to wskazał jeszcze katalog ograniczeń.
Oznacza to, że wyróżnia się pewien katalog zachowań skazanego wobec których niemożliwe jest zastosowanie zamiany kary – nawet jeżeli w teorii sąd by wyraził na taką zamianę zgodę. Wskazuje się tu na następujące przypadki:
- skazany popełnił w okresie próby podobne przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania;
- skazany ponownie użył przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą, rażąco naruszając porządek prawny w okresie próby;
- sąd zarządził wykonanie kary, ponieważ skazany popełnił przestępstwo, a za odstąpieniem od zarządzenia kary nie przemawiają szczególne względy;
- sąd zarządził wykonanie kary, ponieważ skazany uchyla się od uiszczenia grzywny, od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, środków kompensacyjnych lub przepadku, mimo pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, a za odstąpieniem od zarządzenia kary nie przemawiają szczególne względy;
- skazany nie wykonał obowiązku opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym;
- skazany nie uiścił świadczenia pieniężnego albo nie naprawił wyrządzonej przestępstwem szkody.
